Tijdens de zwangerschap is het belangrijk om gezond en gevarieerd te eten. ‘Eten voor twee’ is niet nodig, maar lijnen tijdens de zwangerschap is niet verstandig.

Verse groenten en fruit zijn belangrijke leveranciers van vitaminen, mineralen en vezels. Aardappelen, (volkoren)brood, rijst en pasta zijn belangrijke energiebronnen. Melk, kaas, eieren, vlees, kip en vis zijn belangrijk voor de calcium- en eiwitbehoeften van het groeiende kind en de moeder zelf. Halvarine, boter, margarine en vette vis voorzien in de behoefte aan vitamine A en D. Wees zuinig met vet en suiker. Snoep niet overmatig.

Foliumzuur

Aan vrouwen die zwanger willen worden, wordt geadviseerd, om foliumzuur te gebruiken tot zij 10 weken zwanger zijn. Dit vermindert aanzienlijk de kans op een kindje met een open rug of open schedeltje. Dagelijks 1 tablet van 0,5 mg is voldoende. De foliumzuurtabletten zijn zonder recept verkrijgbaar bij de drogist of apotheek. Wanneer je een vitaminepreparaat voor zwangere vrouwen slikt, zit er vaak al foliumzuur in. Indien je voorbij de 10 weken zwangerschap bent, mag je de foliumzuur tabletten gewoon opmaken en je mag zwangerschapsvitaminen gaan gebruiken als je dat nog niet deed. Foliumzuur helpt bij de opname van ijzer uit je voeding en een teveel aan foliumzuur kun je niet krijgen want zelfs bij maximaal 1000 microgram per dag, is er geen risico op een teveel aan foliumzuur. Meer informatie kun je lezen op foliumzuur.

Toxoplasmose

Eet geen rauw of gerookt vlees (bv rosbief, fricandeau, tartaar, filet américain, ossenworst en droogworsten). Was rauwe groenten en fruit goed. In rauw vlees en in ongewassen groenten/fruit komt soms een parasiet voor die toxoplasmose lan veroorzaken. Bij gerookt vlees bestaat de kans dat het vlees niet genoeg verhit is geweest, waardoor de parasiet in het vlees kan blijven leven. De kans dat het vlees besmet is met toxoplasmose is maar erg klein, maar besmetting met de toxoplasmose kan tijdens de zwangerschap ernstige gevolgen hebben voor het ongeboren kind. Daarom adviseren we elk risico te vermijden.

Bij het werken in de tuin en het verschonen van de kattenbak is het belangrijk handschoenen te dragen en je handen nadien goed te wassen. In uitwerpselen van (vooral jonge) katten kan de toxoplasmose parasiet voorkomen. De kans dat de kat besmet is met toxoplasmose is niet zo groot, aangezien hij slechts 2 weken de parasiet verspreid middels zijn uitwerpselen, maar de schade die de toxoplasmose bacterie kan aanrichten is zo groot, dat het beter is om je goed aan deze leefregels te houden.

Echt ziek word je niet als je besmet bent met de parasiet. Hoogstens ben je lusteloos, heb je lichte koorts en opgezette klieren. Heb je eenmaal toxoplasmose gehad, dan vormt het lichaam antistoffen die het lichaam beschermen tegen nog een infectie met de parasiet. Veel mensen hebben die bescherming al zonder te weten dat ze de infectie hebben doorgemaakt. Toch blijkt dat een groot deel van de zwangere vrouwen (45%) geen antistoffen tegen toxoplasmose heeft.

Listeria

Eet geen producten die van rauwe (ongepasteuriseerde) melk zijn gemaakt. Deze kunnen de Listeria bacterie bevatten. Het is een voedselvergiftiging waar gezonde volwassenen nauwelijks ziek van worden maar voor een ongeboren kindje kan het wel schadelijk zijn. In Nederland staat meestal op de verpakking vermeld of er gebruik is gemaakt van rauwe melk (au lait cru) maar in het buitenland is dit niet altijd het geval.

Listeria kan ook groeien in andere rauwe producten, zoals rauwe groente, kip, vis en vlees dat lang in de koelkast bewaard wordt. Listeria is niet bestand tegen verhitting door koken of bakken. Eet dus bij voorkeur voedsel dat vers of vers bereid is en bewaar dit zo kort mogelijk in de koelkast of diepvriezer. Voor rauwe (‘gerookte’) zalm en sushi geldt dat je dit in principe gewoon mag eten, mits het product vers is, bijvoorbeeld afkomstig van de visboer of een goed restaurant. De vacuümverpakte zalm uit de supermarkt kun je beter eerst goed verhitten alvorens deze te eten.

Q koorts

Q-koorts wordt veroorzaakt door een bacterie. Meer dan de helft van de mensen met Q-koorts heeft nagenoeg geen klachten. Mensen die wel klachten hebben, krijgen meestal (aanhoudende) koorts en heftige hoofdpijn. Andere klachten kunnen zijn: hoesten, spierpijn, gewrichtspijn, koude rillingen, nachtelijk zweten, malaise en vermoeidheid. Mensen kunnen besmet worden door schapen en geiten die de bacterie bij zich hebben, vooral in de periode dat deze dieren jongen krijgen.

Het doormaken van Q-koorts tijdens de zwangerschap geeft een verhoogd risico op een miskraam of doodgeboorte, maar waarschijnlijk alleen als men ook klachten heeft van Q-koorts. U loopt vooral risico in de lammerperiode (februari – mei), als lammeren (geit of schaap) geboren worden en als u direct contact hebt met de dieren. Vermijd direct contact met schapen en geiten tijdens de zwangerschap. Contact met dieren brengt daarom een klein risico met zich mee. Let daarom op de hygiëne en was na contact met dieren de handen. Meer informatie kun je lezen op de site van het RIVM.

Vitamine A

Vitamine A kan niet worden gemist, maar teveel vitamine A kan schadelijk zijn voor het ongeboren kind. In orgaanvlees zit veel vitamine A. Wil je orgaanvlees of producten die van orgaanvlees gemaakt zijn eten tijdens de zwangerschap ( leverworst, leverpastei etc. ), doe dat dan niet dagelijks en niet als hoofdmaaltijd. In zwangerschapsvitaminen zit een aangepaste hoeveelheid vitamine A.

Vocht

Drink minimaal 1 ½ tot 2 liter vocht per dag.

Vitamine D

Tegenwoordig raden we alle zwangere vrouwen aan om extra vitamine D (10 microgram per dag) in te nemen tijdens de hele zwangerschap. Vitamine D maak je zelf aan onder invloed van zonlicht en zit onder andere in bak- en braadproducten en melkproducten. Tijdens de zwangerschap is voldoende vitamine D belangrijk voor een goede opname van calcium bij jou en je kindje. Calcium helpt bij een goede opbouw van de botten en tandjes.
Aangezien veel zwangere vrouwen geen boter gebruiken of weinig buiten komen, is het dus verstandig om extra vitamine D te slikken. Als je een multivitamine wil gebruiken, dan kun je een multivitamine gebruiken die volgens de bijsluiter geschikt is tijdens de zwangerschap.

Roken

We weten nog niet alles over zwangerschap en roken, maar een ding is zeker: wanneer je rookt, krijgt de placenta (moederkoek) minder bloed toegevoerd. Je ongeboren kind krijgt minder zuurstof en dat vertraagt de groei. Bij de geboorte weegt zo’n baby al gauw gemiddeld 200 gram minder: hoe meer de moeder rookt, hoe lager het geboortegewicht. Dat maakt het kindje kwetsbaarder: de sterftekans wordt er groter door. Soms ontstaan er bloedingen in de placenta. Niet alleen de groei, ook de verstandelijke ontwikkeling van een kind kan door roken worden beïnvloed. Ook na de geboorte is het onverstandig te roken waar de baby bij is. Dit verhoogt namelijk de kans op wiegendood. Het enige dat er dus op zit als je je verantwoordelijkheid voor je kindje serieus neemt, is stoppen met roken. Dat is geen gemakkelijke opgave. Maar als uw partner ook met roken ophoudt, wordt het misschien wat minder moeilijk. Helaas kun je tijdens de zwangerschap, als ondersteuning om te stoppen met roken, geen nicotinevervangers gebruiken. Meer informatie over stoppen met roken kun je vinden in de folders “rookvrij zwanger” en “wat moet je weten over roken tijdens de zwangerschap“op de site van  Trimbos .

Alcohol

Gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap kan schadelijk zijn voor het ongeboren kind. Een erg gevoelige periode ligt in de eerste twee maanden van de zwangerschap. Maar ook daarna kan het kind schade ondervinden van de drinkgewoonte van zijn moeder. Uit onderzoek blijkt, dat hoe meer alcoholische consumpties je drinkt per dag, hoe ernstiger de effecten zijn. Uit deze onderzoeken komt niet naar voren, wat het precieze effect is van sporadisch alcoholgebruik in de zwangerschap. De gezondheidsraad adviseert daarom aan vrouwen, die zwanger willen worden, zwanger zijn, of borstvoeding geven, geen alcoholhoudende dranken te drinken. Meer informatie over alcoholgebruik tijdens de zwangerschap vinden op en Trimbos.

Drugs

Van veel drugs is nog niet helemaal bekend welke schade het gebruik bij bevruchting, zwangerschap en/of borstvoeding toebrengt aan het (ongeboren) kind. Om eventuele schade zoveel mogelijk uit te sluiten, wordt aangeraden helemaal geen drugs te gebruiken als je zwanger wilt worden, zwanger bent of borstvoeding geeft. Wees er wel altijd open en eerlijk over, zodat wij kunnen beoordelen of extra zorg in de zwangerschap nodig is.

Softdrugs (cannabis, marihuana/wiet, en hasj) kunnen een gezondheidsrisico zijn voor de zwangerschap en de baby, omdat de werkzame stof THC via de placenta bij de baby komt. Het is bekend dat het gebruik van softdrugs de schadelijke werking van andere genotsmiddelen, zoals alcohol, versterkt. Uit sommige onderzoeken blijkt dat baby’s van moeders die softdrugs hebben gebruikt tijdens de zwangerschap een lager geboortegewicht hebben. Na de geboorte blijkt dat sommige kinderen slechter scoren op cognitieve testen en vaker problemen hebben met concentratie.

Harddrugs zijn een groot risico voor je ongeboren kind. Cocaïne, ecstasy (XTC) en heroïne zijn gevaarlijk. Afhankelijk van het soort drug kan je kindje een aangeboren afwijking of ontwikkelingsstoornis krijgen. Bij bepaalde drugs raakt het kindje al in de baarmoeder verslaafd en zal het na de geboorte ontwenningsverschijnselen krijgen waarvoor extra controle noodzakelijk is.. Over paddo’s en smartdrugs is nog onvoldoende bekend. Zwangeren die regelmatig harddrugs gebruiken, wordt niet aangeraden zomaar te stoppen met de drugs. De baby kan dan ontwenningsverschijnselen in de baarmoeder krijgen en dit kan gevaarlijk zijn. Daarom wordt stoppen of afbouwen altijd onder begeleiding van een specialist gedaan.

Wij zullen bij het gebruik van drugs altijd de gynaecoloog consulteren, om een goede begeleiding van de zwangerschap te garanderen.

Voor specifieke informatie over Drugs in de zwangerschap verwijzen we je naar het Trimbos.

Medicijnen

Gebruik je medicijnen, geef dan vroegtijdig aan bij je huisarts of specialist dat je zwanger wilt worden of zwanger bent. Sommige stoffen hebben al vroeg in de zwangerschap invloed op de ontwikkeling van je kind.

Bij pijnklachten of koorts kun je zonder gevaar paracetamol (zonder cafeïne en codeïne) gebruiken, maximaal 6 tabletten per dag.

Als de tandarts tijdens de behandeling plaatselijke verdoving wil toedienen bestaat hier tijdens de zwangerschap geen bezwaar tegen. Informeer hem/haar wel over je zwangerschap, hij zal dan een verdoving gebruiken zonder adrenaline. Voor meer informatie over het gebruik van medicijnen tijden de zwangerschap verwijzen we je naar Lareb.

Sporten

Pas bij sporten je tempo aan en train met een lagere hartslag. Zwemmen, fietsen en fitness zijn sporten die je heel goed tot het einde van de zwangerschap kunt beoefenen. Sporten, zoals hockey waarbij je een risico loopt om iets tegen je buik aan te krijgen, of sporten waarbij je gemakkelijk met andere mensen botst of kunt vallen zoals skiën en paardrijden, zijn minder verstandig. Indien je na 18 weken een stomp in je buik krijgt kan dit gevaar opleveren voor je baby, daar de placenta hierdoor deels los kan laten. We raden je dan ook aan om deze sporten na 18 weken niet meer te beoefenen. Voor alle andere sporten geldt: doe wat je altijd deed, maar verminder of stop wanneer je merkt dat het klachten geeft of wanneer het je meer vermoeit dan normaal. Zorg dat je voldoende vocht binnen krijgt.

Schadelijke stoffen en straling

Wees voorzichtig met chemische middelen zoals ongediertebestrijders, verf op terpentinebasis etc. Gebruik van een verf op waterbasis kan geen kwaad; lucht wel goed tijdens het gebruik. Van haarverf zijn tot nu toe geen schadelijke effecten bekend. Voor de zekerheid kun je beter geen soorten gebruiken waar loodhoudende oplosmiddelen in zitten. Is een röntgenonderzoek tijdens de zwangerschap noodzakelijk, vermeld dan duidelijk dat je zwanger bent. Soms kan het onderzoek uitgesteld worden tot na de bevalling. Is een röntgenonderzoek echt noodzakelijk, dan kan deze over het algemeen gewoon worden uitgevoerd. Vaak kan de baarmoeder afgeschermd worden. Het kind krijgt dan zo weinig mogelijk straling.

Ook in je beroep kun je maken krijgen met stoffen die een nadelige invloed hebben op de mogelijkheid om kinderen te krijgen, om deze gezond ter wereld te brengen en om borstvoeding te geven. Iedereen die werkt met dergelijke ‘voor de voortplanting schadelijke’ stoffen moet worden beschermd tegen de risico’s ervan. Dat vergt niet alleen maatregelen van een werkgever, maar vraagt ook om betrokkenheid van de man of vrouw die met die stoffen werkt.

Sauna en zonnen

Vermijd sauna en zonnebank in de eerste drie maanden. Het is onbekend of deze hoge temperaturen schadelijke effecten veroorzaken. Ga je na 12 weken zonnen of in een sauna, drink voldoende, smeer je goed in met een zonnecrème en zorg regelmatig voor afkoeling.

Cafeïne

Een grote hoeveelheid cafeïne (meer dan 4 koppen koffie per dag) kan schadelijk zijn voor het kindje. Drink daarom niet teveel koffie of drink cafeïnevrije koffie. Cafeïne zit overigens ook in cola, thee en energydranken als ‘Red Bull’.

Werk

Voor werk geldt in de zwangerschap hetzelfde advies als voor veel andere activiteiten: Luister naar je lichaam en ga niet over je grenzen heen. Als je je werk niet kunt uitvoeren zoals voor de zwangerschap, bespreek dit dan met je werkgever en evt. de bedrijfsarts/arbodienst. Kijk voor meer informatie over wet en regelgeving op de website van het RIVM.